Hirdaa-the Spiritual Heart

Hirda (pronounced as Hirdaa-“ਹਿਰਦਾ”…) mentioned in many Shabads of the Gurbani is not the physical heart that pumps blood in the body, which can be dissected by the surgeon’s knife. It is neither the psychological mind that is under the control of the Maya’s three qualities (i.e., Tamo, Rajo, and Sato – Trikuti – Maya’s knot).

It is the Spiritual Heart (with a capital H). This Spiritual Heart (Spiritual Center, Spiritual Factor, Eternal Factor, Conscious Principle, Supreme Essence, Divine Subject, Dynamic Energy…) has control over the physical heart and the psychological mind both.

  • ਜਾ ਇਹੁ ਹਿਰਦਾ ਦੇਹ ਨ ਹੋਤੀ ਤਉ ਮਨੁ ਕੈਠੈ ਰਹਤਾ ॥: Jaa ihu hirdaa deh n hotee taou manu kaithai rahataa (sggs 945).

This Heart (Spiritual Center…) is the ਆਕਾਸ ਤੱਤ (Aakaas-Tatt, space, celestial void…) where Naam (Baanee-“ਬਾਣੀ”, Anahat Naad-“ਅਨਹਤ ਨਾਦ”, Anahad Sabad Naad-“ਅਨਹਦ ਸਬਦ ਵਜਹਿ ਧੁਨਿ”, Sahaj Dhun-“ਸਹਜ ਧੁਨਿ”, Hari Hari Dhun-“ਹਰਿ ਹਰਿ ਧੁਨਿ”, Panch Shabad Dhun-“ਪੰਚ ਸਬਦ ਧੁਨਿਕਾਰ ਧੁਨਿ”, Shabad Dhun-“ਸਬਦ ਧੁਨਿ”)…

  • ਸੁੰਨ ਸਮਾਧਿ ਅਨਹਤ ਤਹ ਨਾਦ ॥: Sunn samaadhi anahat tah naad (sggs 293).
  • ਹਿਰਦੈ ਹਰਿ ਹਰਿ ਹਰਿ ਧੁਨਿ ਉਪਜੀ ਹਰਿ ਜਪੀਐ ਮਸਤਕਿ ਭਾਗੁ ਜੀਉ ॥: Hirdai hari hari hari dhini oupajee hari japeeai masataki bhaagu jeeou (sggs 774).
  • ਤਹ ਅਨਹਦ ਸਬਦ ਵਜਹਿ ਧੁਨਿ ਬਾਣੀ ਸਹਜੇ ਸਹਜਿ ਸਮਾਈ ਹੇ ॥੬॥: Tah anahad sabad vajahi dhuni baanee sahaji samaaee hae (sggs 1069).
  • ਪੰਚ ਸਬਦ ਧੁਨਿਕਾਰ ਧੁਨਿ ਤਹ ਬਾਜੈ ਸਬਦੁ ਨੀਸਾਣੁ ॥: Panch sabad dhunikaar dhuni tah baajai sabadi neesaanu (sggs 1291).
  • ਨਾਨਕ ਨਿਰਮਲ ਨਾਦੁ ਸਬਦ ਧੁਨਿ ਸਚੁ ਰਾਮੈ ਨਾਮਿ ਸਮਾਇਦਾ ॥੧੭॥੫॥੧੭॥: Nanak nirmal naadu sabad dhuni sach raamai naami samaaidaa ||17||5||17|| (sggs 1038).

This Naad or Dhun ( ਨਾਦ, ਧੁਨਿ) is listened with the ears of the Shabad-Vichaar (i.e., without the physical ears).

  • ਅਖੀ ਬਾਝਹੁ ਵੇਖਣਾ ਵਿਣੁ ਕੰਨਾ ਸੁਨਣਾ ॥ ਪੈਰਾ ਬਾਝਹੁ ਚਲਣਾ ਵਿਣੁ ਹਥਾ ਕਰਣਾ ॥ ਜੀਭੈ ਬਾਝਹੁ ਬੋਲਣਾ ਇਉ ਜੀਵਤ ਮਰਣਾ ॥ ਨਾਨਕ ਹੁਕਮੁ ਪਛਾਣਿ ਕੈ ਤਉ ਖਸਮੈ ਮਿਲਣਾ ॥੧॥: Akhee baajhahu vekhanaa vinu kanaa sunanaa… (sggs 139).

This Heart (Spiritual Center…) is also indicated in the Gurbani by many names such as: Dasam Duaar (“ਦਸਮ ਦੁਆਰਾ”-Tenth Gate), Nij Ghar (“ਨਿਜ ਘਰਿ”), Begampura (“ਬੇਗਮ ਪੁਰਾ”), Sachkhand (“ਸਚ ਖੰਡਿ”), Gaganpuraa (“ਗਗਨ ਪੁਰੁ”, “ਗਗਨ ਮੰਡਲ”), Sookh Mahal (“ਸੂਖ ਮਹਲ”), Ratan Kotharee (“ਰਤਨ ਕਮਲ ਕੋਠਰੀ”), Baikunth Nagar (“ਬੈਕੁੰਠ ਨਗਰੁ”), Param Purakh Kee Ghaatee (“ਪਰਮ ਪੁਰਖ ਕੀ ਘਾਟੀ”), Sunn Guphaa (“ਸੁੰਨ ਗੁਫਾ”-Cave of Silence), Sunn Srovar (“ਸੁੰਨ ਸਰੋਵਰਿ”-Pond of Silence…), Sunn Mandal (“ਸੁੰਨ ਮੰਡਲਿ”-Sphere of Silence), Sukh Aasan (“ਸੁਖ ਆਸਨ”-Seat of Peace), Heart Lotus (“ਹਿਰਦੈ ਕਮਲੁ”), True Temple (“ਸਚੁ ਮੰਦਰੁ”, “ਹਰਿ ਕਾ ਮੰਦਰੁ”, “ਹਰਿ ਮੰਦਰੁ”, “ਸੁਖ ਮੰਦਰਿ”…), Innermost Light of us (“ਅੰਤਰਿ ਜੋਤਿ ਪਰਗਟੁ ਪਾਸਾਰਾ”), Inner sacred shrine of pilgrimage (“ਅੰਤਰਿ ਤੀਰਥੁ”), Aatam Teerath (“ਆਤਮ ਤੀਰਥਿ”), Beautiful Abode or Place (“ਥਾਨੁ ਸੁਹਾਵਾ”), Grih (“ਗ੍ਰਿਹਿ”), etc.

  • ਜਿਤੁ ਗ੍ਰਿਹਿ ਵਸੈ ਸੋ ਗ੍ਰਿਹੁ ਸੋਭਾਵੰਤਾ ॥ ਗੁਰਮੁਖਿ ਪਾਈ ਕਿਨੈ ਵਿਰਲੈ ਜੰਤਾ: Jitu grihi vasai so grihu sobhaavantaa. Gurmukhi paaee kinai viralai jantaa (sggs 370).
  • ਬੇਗਮ ਪੁਰਾ ਸਹਰ ਕੋ ਨਾਉ ॥ ਦੂਖੁ ਅੰਦੋਹੁ ਨਹੀ ਤਿਹਿ ਠਾਉ ॥: Begam Puraa sahar ko naaou (sggs 345).
  • ਸੁੰਨ ਗੁਫਾ ਮਹਿ ਆਸਣੁ ਬੈਸਣੁ ਕਲਪ ਬਿਬਰਜਿਤ ਪੰਥਾ ॥੧॥: Sunn giphaa mahi aasanu baisanu kalap bibarjit panthaa (sggs 334).
  • ਹਿਰਦੈ ਕਮਲੁ ਪ੍ਰਗਾਸਿਆ ਲਾਗਾ ਸਹਜਿ ਧਿਆਨੁ ॥: Hirdai kamalu pragaasiaa laagaa sahaji dhiaanu (sggs 26).
  • ਦਸਮ ਦੁਆਰਾ ਅਗਮ ਅਪਾਰਾ ਪਰਮ ਪੁਰਖ ਕੀ ਘਾਟੀ ॥: Dasam duaaraa agam apaaraa param purakh kee ghaatee (sggs 974).
  • ਹਰਿ ਮੰਦਰੁ ਸੋਈ ਆਖੀਐ ਜਿਥਹੁ ਹਰਿ ਜਾਤਾ ॥: Har mandaru soee aakheeai jithahu hari jaataa (sggs 953).
  • The only beauty that lasts is the beauty of the Heart – Rumi

Thus, this Spiritual Heart (Spiritual Center…) is the seat of the Niraakaar or Transcendental Mool (ਮੂਲ-Origin, Source, Joti, Light, Self…). It is our Essential and Ultimate Nature. The Spiritual Heart is the Pure “I”, the Supreme Consciousness, the Infinite Knowledge or Wisdom (“ਪੂਰਨ ਬ੍ਰਹਮ ਗਿਆਨੁ”). It is the Witness Consciousness, Observer of all of our thoughts, words, deeds (“ਮਨ ਬਚ ਕਰਮ”, “ਸਭ ਨਦਰੀ ਅੰਦਰਿ ਵੇਖਦਾ”).

  • ਹਿਰਦੈ ਜਿਨ ਕੈ ਹਰਿ ਵਸੈ ਤਿਤੁ ਘਟਿ ਹੈ ਪਰਗਾਸੁ ॥੧॥: Hirdai jin kai har vasai titu ghati hai pargaasu (sggs 27).
  • ਗਿਆਨ ਧਿਆਨ ਸਗਲੇ ਸਭਿ ਜਪ ਤਪ ਜਿਸੁ ਹਰਿ ਹਿਰਦੈ ਅਲਖ ਅਭੇਵਾ ॥: Giaan dhiaan sagale sabji jap tap jisu hari hirdai abhevaa (sggs 356).
  • ਹਿਰਦੈ ਬਸੇ ਪੂਰਨ ਗੁਰ ਮੰਤ ॥: Hirdai base pooran gur mant (sggs 290).

By becoming the Gurmukh, the Gurbani urges us to Experience this Hirdaa (Spiritual Center…), and not just to talk about it.

  • ਗੁਰਮੁਖਿ ਰਾਮ ਨਾਮੁ ਜਪਿ ਹਿਰਦੈ ਸਹਜ ਸੇਤੀ ਘਰਿ ਜਾਈਐ ॥੧॥ ਰਹਾਉ ॥: Gurmukhi raam naamu japi hirdai sahaj setee ghari jaaeeai ||1||Rahaaou|| (sggs 1127).
  • ਮਤੁ ਜਾਣ ਸਹਿ ਗਲੀ ਪਾਇਆ ॥: Mata jaan sahi galee paaiaa (sggs 24).
  • ਗਿਆਨੁ ਨ ਗਲੀਈ ਢੂਢੀਐ ਕਥਨਾ ਕਰੜਾ ਸਾਰੁ ॥: Giaan na galeeyee dhoodheeai kathanaa kararraa saar (sggs 465).

Thus, instead of just talking about it – as time and again indicated in the Gurbani – our energy, efforts, and time would be best spent and served “Opening” (Spiritual Unfoldment, Spiritual Development, opening the Tenth Gate, ਗਿਆਨ ਦਾ ਵਿਗਾਸ…) the Heart (Spiritual Center…) with the Grace of the Gur-Giaan of the Gurbani (Gurmat, Aatam-Giaan, Bibek-Budhi, Divine Knowledge, Wisdom…)!

  • ਗੁਰ ਪਰਸਾਦੀ ਪਾਈਐ ਅੰਤਰਿ ਕਪਟ ਖੁਲਾਹੀ ॥੧॥: Gur parasaadee paaeeai antari kapat khulaahee (sggs 425).
  • ਜਿਸ ਕੀ ਵਸਤੁ ਤਿਸੁ ਚੇਤਹੁ ਪ੍ਰਾਣੀ ਕਰਿ ਹਿਰਦੈ ਗੁਰਮੁਖਿ ਬੀਚਾਰਿ ॥: Jis kee vasatu tisu chetahu praanee kari hirdai gurmukhi beechaari (sggs 76).
  • ਤ੍ਰਿਕੁਟੀ ਛੂਟੈ ਦਸਵਾ ਦਰੁ ਖੂਲ੍ਹ੍ਹੈ ਤਾ ਮਨੁ ਖੀਵਾ ਭਾਈ ॥੩॥: Trikutee chhootai dasavaa daru khoolhahai taa manu kheevaa bhaaee (sggs 1123).
  • ਹਿਰਦੈ ਰਾਮੁ ਰਮਹੁ ਮੇਰੇ ਭਾਈ ॥: Hirdai raamu ramahu mere bhaaee (sggs 159).

As the Gurbani indicates, through the Shabad-Vichaar, more and more subtle Understanding (ਸੂਝ-ਬੂਝ) about the Heart (Spiritual Center…) will be revealed. Then it serves as a means of Pure Knowledge (“ਪੂਰਨ ਬ੍ਰਹਮ ਗਿਆਨੁ”). The Gurbani asserts we really are That.

  • ਮਨ ਤੂੰ ਜੋਤਿ ਸਰੂਪੁ ਹੈ ਆਪਣਾ ਮੂਲੁ ਪਛਾਣੁ ॥: Man toon joti saroopu hai aapanaa moolu pashaanu (sggs 441).
  • ਹਿਰਦੇ ਪ੍ਰਗਾਸੁ ਗਿਆਨ ਗੁਰ ਗੰਮਿਤ ਗਗਨ ਮੰਡਲ ਮਹਿ ਧਿਆਨਾਨਾਂ ॥: Hirdai pragaasu giaan gur gammit gagan mahi dhiaanaanaan (sggs 339).
Share This Post:
Facebook Twitter Google+ Email
Filed Under: Gurbani, Heart-Hirda, Heart-Lotus
Tagged With: , , , ,

4 Comments On This Post

  1. Gurpreet Singh

    Satkar jog gurmukh T.Singh jio
    Sat bachan ji.
    By becoming the Gurmukh, the Gurbani urges us to Experience this Hirdaa (Spiritual Center…), and not just to talk about it.
    ਤ੍ਰਿਕੁਟੀ ਛੂਟੈ ਦਸਵਾ ਦਰੁ ਖੂਲ੍ਹ੍ਹੈ ਤਾ ਮਨੁ ਖੀਵਾ ਭਾਈ
    ਦਸਮ ਦੁਆਰਾ ਅਗਮ ਅਪਾਰਾ ਪਰਮ ਪੁਰਖ ਕੀ ਘਾਟੀ
    ਹਿਰਦੇ ਪ੍ਰਗਾਸੁ ਗਿਆਨ ਗੁਰ ਗੰਮਿਤ ਗਗਨ ਮੰਡਲ ਮਹਿ ਧਿਆਨਾਨਾਂ
    regards
    Das Gurpreet Singh

  2. Nirmal Singh

    Bhai T Singh ji
    Thank you for writing on Hirda.
    Self talking & singing har gun (gun gyan) in Hirda – is this Kirti of Har?
    Many thanks for Bhai Gurpreet Singh ji for contributions.
    Kind Regards Nirmal Singh

    • The Gurbani says “Hari Naamaa” is the Keerati:
      •ਜਤੁ ਸੰਜਮ ਤੀਰਥ ਓਨਾ ਜੁਗਾ ਕਾ ਧਰਮੁ ਹੈ ਕਲਿ ਮਹਿ ਕੀਰਤਿ ਹਰਿ ਨਾਮਾ ॥੨॥: (sggs 797).
      •ਗੁਰ ਕੀ ਕੀਰਤਿ ਜਪੀਐ ਹਰਿ ਨਾਉ ॥: Gur kee keerati japeeai hari naaou (sggs 897).

      And, according to the Gurbani, Naam is Giaan (Gurmat, Aatam-Giaan, Bibek Budhi…):
      •ਗੁਰ ਗਿਆਨੁ ਪਦਾਰਥੁ ਨਾਮੁ ਹੈ ਹਰਿ ਨਾਮੋ ਦੇਇ ਦ੍ਰਿੜਾਇ ॥: Gur Giaan padaarath naamu hai hari naamo dei drirhaai (sggs 759).

      In nutshell, Keerati is the Vichaar of the “Tatu” (“ਤਤੁ ਬੀਚਾਰੇ”). The Giaan or Bibek-Budhi (Divine Knowledge, discerning Intellect…) of the Gurbani shows us how:
      •ਪੁੰਨ ਦਾਨ ਪੂਜਾ ਪਰਮੇਸੁਰ ਹਰਿ ਕੀਰਤਿ ਤਤੁ ਬੀਚਾਰੇ ॥: Punn daan poojaa parmesur hari keerati tatu beechaare (sggs 718).
      •ਅਨਦਿਨੁ ਕੀਰਤਨੁ ਕੇਵਲ ਬਖ੍ਯ੍ਯਾਨੁ ॥: Andinu Keertanu keval bakhyaanu: (sggs 281).

      In turn, Aatam-Giaan and the Divine Qualities (ਗੁਣ, Divine Virtues…) are indicated to be connected:
      •ਗੁਣ ਵੀਚਾਰੇ ਗਿਆਨੀ ਸੋਇ ॥ ਗੁਣ ਮਹਿ ਗਿਆਨੁ ਪਰਾਪਤਿ ਹੋਇ ॥: (931)

  3. Simran Kaur

    meno zindagi saari pind ho gaya se ki prayer gobind das tuhar anjame

Comments on this post are closed.