When It Escapes the Body, Where Dose the Mind Go?

• ਇਸੁ ਮਨ ਕਉ ਕੋਈ ਖੋਜਹੁ ਭਾਈ ॥ ਤਨ ਛੂਟੇ ਮਨੁ ਕਹਾ ਸਮਾਈ ॥੪॥: Isu man kaou koee khojahu bhaaee. Tan chhoote manu kahaa samaaee ||4||: Let each person examine his own mind, O brother. (That) when it escapes from the body, where does the mind go? ||4|| (sggs 330). 

Here is this entire Shabad of Kabeer Sahib, followed by a Shabad of Guru Amardas Sahib in which he asks us the same, that is, “ਇਸੁ ਮਨ ਕਉ ਕੋਈ ਖੋਜਹੁ ਭਾਈ ॥”: Isu man kaou koee khojahu bhaaee.

• ਸੁਖੁ ਮਾਂਗਤ ਦੁਖੁ ਆਗੈ ਆਵੈ ॥ ਸੋ ਸੁਖੁ ਹਮਹੁ ਨ ਮਾਂਗਿਆ ਭਾਵੈ ॥੧॥ ਬਿਖਿਆ ਅਜਹੁ ਸੁਰਤਿ ਸੁਖ ਆਸਾ ॥ ਕੈਸੇ ਹੋਈ ਹੈ ਰਾਜਾ ਰਾਮ ਨਿਵਾਸਾ ॥੧॥ ਰਹਾਉ ॥ ਇਸੁ ਸੁਖ ਤੇ ਸਿਵ ਬ੍ਰਹਮ ਡਰਾਨਾ ॥ ਸੋ ਸੁਖੁ ਹਮਹੁ ਸਾਚੁ ਕਰਿ ਜਾਨਾ ॥੨॥ ਸਨਕਾਦਿਕ ਨਾਰਦ ਮੁਨਿ ਸੇਖਾ ॥ ਤਿਨ ਭੀ ਤਨ ਮਹਿ ਮਨੁ ਨਹੀ ਪੇਖਾ ॥੩॥ ਇਸੁ ਮਨ ਕਉ ਕੋਈ ਖੋਜਹੁ ਭਾਈ ॥ ਤਨ ਛੂਟੇ ਮਨੁ ਕਹਾ ਸਮਾਈ ॥੪॥ ਗੁਰ ਪਰਸਾਦੀ ਜੈਦੇਉ ਨਾਮਾਂ ॥ ਭਗਤਿ ਕੈ ਪ੍ਰੇਮਿ ਇਨ ਹੀ ਹੈ ਜਾਨਾਂ ॥੫॥ ਇਸੁ ਮਨ ਕਉ ਨਹੀ ਆਵਨ ਜਾਨਾ ॥ ਜਿਸ ਕਾ ਭਰਮੁ ਗਇਆ ਤਿਨਿ ਸਾਚੁ ਪਛਾਨਾ ॥੬॥ ਇਸੁ ਮਨ ਕਉ ਰੂਪੁ ਨ ਰੇਖਿਆ ਕਾਈ ॥ ਹੁਕਮੇ ਹੋਇਆ ਹੁਕਮੁ ਬੂਝਿ ਸਮਾਈ ॥੭॥ ਇਸ ਮਨ ਕਾ ਕੋਈ ਜਾਨੈ ਭੇਉ ॥ ਇਹ ਮਨਿ ਲੀਣ ਭਏ ਸੁਖਦੇਉ ॥੮॥ ਜੀਉ ਏਕੁ ਅਰੁ ਸਗਲ ਸਰੀਰਾ ॥ ਇਸੁ ਮਨ ਕਉ ਰਵਿ ਰਹੇ ਕਬੀਰਾ ॥੯॥੧॥੩੬॥: Sukh maangat dukh aagai aavai…: People beg for pleasure, but pain comes instead. I would rather not beg for that pleasure. ||1|| (Our) Consciousness is involved in corruption, but still, we hope for Sukh. How will the Lord dwell in our consciousness? ||1||Pause|| ||1|| Even Shiva and Brahma are afraid of this Sukh (of Maya), but we have judged that Sukh to be true. ||2|| Sanak etc. (sons of Brahmaa), sage Naarad, and the thousand-headed serpent, did not see the mind within the body (because their consciousness was also involved in the love of Maya). ||3|| Let each person examine his own mind, O brother. (That) when it escapes from the body, where does the mind go? ||4|| By Guru’s Grace, through loving devotional worship of the Lord, Jai Dev and Naam Dev (Bhagats) came to know this (as to when the mind escapes from the body, where does the it go). ||5|| This mind does not come or go (repeated cycle of coming ang going). One whose doubt is dispelled, knows this Truth. ||6|| This mind (or soul) has no form or outline. By God’s Command (Hukam: ਹੁਕਮ) it was created; understanding God’s Command (Hukam: ਹੁਕਮ), it will be absorbed into Him again. ||7|| Whosoever knows the secret of this mind; Through this mind (ਅੰਤਰ-ਆਤਮੇ ਲੀਨ ਹੋ ਕੇ ), he merges (ਬ੍ਰਹਮ ਵਿਚ ਅਭੇਦ ਹੋ ਜਾਣਾਂ) into the Lord, the Giver of Sukh. ||8|| There is One Soul, and it pervades all bodies. Kabeer dwells (Simran: ਸਿਮਰਨ) upon this Mind (i.e., One God that pervades All: ਭਾਵ, ਇੱਕ ਸਰਬ-ਵਿਆਪਕ ਪਰਮਾਤਮਾ). ||9||1||36|| (sggs 330).
• ਭੈਰਉ ਮਹਲਾ ੩ ॥ ਸੋ ਮੁਨਿ ਜਿ ਮਨ ਕੀ ਦੁਬਿਧਾ ਮਾਰੇ ॥ ਦੁਬਿਧਾ ਮਾਰਿ ਬ੍ਰਹਮੁ ਬੀਚਾਰੇ ॥੧॥ ਇਸੁ ਮਨ ਕਉ ਕੋਈ ਖੋਜਹੁ ਭਾਈ ॥ ਮਨੁ ਖੋਜਤ ਨਾਮੁ ਨਉ ਨਿਧਿ ਪਾਈ ॥੧॥ ਰਹਾਉ ॥ ਮੂਲੁ ਮੋਹੁ ਕਰਿ ਕਰਤੈ ਜਗਤੁ ਉਪਾਇਆ ॥ ਮਮਤਾ ਲਾਇ ਭਰਮਿ ਭਲਾਇਆ ॥੨॥ ਇਸੁ ਮਨ ਤੇ ਸਭ ਪਿੰਡ ਪਰਾਣਾ ॥ ਮਨ ਕੈ ਵੀਚਾਰਿ ਹੁਕਮੁ ਬੁਝਿ ਸਮਾਣਾ ॥੩॥ ਕਰਮੁ ਹੋਵੈ ਗੁਰੁ ਕਿਰਪਾ ਕਰੈ ॥ ਇਹੁ ਮਨੁ ਜਾਗੈ ਇਸੁ ਮਨ ਕੀ ਦੁਬਿਧਾ ਮਰੈ ॥੪॥ ਮਨ ਕਾ ਸੁਭਾਉ ਸਦਾ ਬੈਰਾਗੀ ॥ ਸਭ ਮਹਿ ਵਸੈ ਅਤੀਤੁ ਅਨਰਾਗੀ ॥੫॥ ਕਹਤ ਨਾਨਕੁ ਜੋ ਜਾਣੈ ਭੇਉ ॥ ਆਦਿ ਪੁਰਖੁ ਨਿਰੰਜਨ ਦੇਉ ॥੬॥੫॥: Bhairaou Mahalaa 3|| So muni je man kee dubidhaa maare…: Bhairaou Mahalaa 3. He alone is a sage, who subdues his mind’s duality. Killing his duality, he contemplates God. ||1|| Let each person examine his own mind, O brother. Examine your mind, and you will obtain the nine treasures of the Naam. ||1||Pause|| The Creator created the world, upon the foundation (ਮੁੱਢ, ਮੂਲ, ਅਸਲਾ, Original Source…) of worldly love and attachment. Attaching it to mine-ness or possessiveness (ਮੇਰ-ਤੇਰ…), (He) has led it into confusion with doubt. ||2|| From this Mind come all bodies, and the (vital) breath. By hearty (ਸੁਚੱਜੇ ਵੀਚਾਰ ਦੀ ਰਾਹੀਂ) Vichaar, the mortal realizes the Lord’s Command (Hukam), and merges in Him. ||3|| When the mortal has good karma, the Guru Graces (him). When the duality (ਮੇਰ-ਤੇਰ, the sense of “I, me, mine,you”, etc.) of this mind dies, then this mind is Awakened. ||4|| The mind’s (Innate or True) Nature is ever to remain detached. (Becaues, it’s Original Source – ਅਸਲਾ – is That Lord who Himself is free from the influence of Maya; and who is) Detached, Dispassionate and dwells within all.||5|| Says Nanak! One who understands this mystery (of his Original Source – ਅਸਲਾ, ਮੁੱਢ, ਮੂਲ; and eradicates his duality…), becomes the embodiment of the Primal Being, the Immaculate Lord. ||6||5|| (sggs 1128). 

In other words, there is only One mind. In its pure form, this mind is Joti-Svaroopa, Light, or Pure Consciousness, etc. And in its tainted or conditioned consciousness, this mind is the ego-mind or Haumai, which hides it True Nature. Baabaa Nanak asks us to know this mind’s True Nature as Joti-Svaroopa.

• ਮਨ ਤੂੰ ਜੋਤਿ ਸਰੂਪੁ ਹੈ ਆਪਣਾ ਮੂਲੁ ਪਛਾਣੁ ॥ ਮਨ ਹਰਿ ਜੀ ਤੇਰੈ ਨਾਲਿ ਹੈ ਗੁਰਮਤੀ ਰੰਗੁ ਮਾਣੁ ॥ ਮੂਲੁ ਪਛਾਣਹਿ ਤਾਂ ਸਹੁ ਜਾਣਹਿ ਮਰਣ ਜੀਵਣ ਕੀ ਸੋਝੀ ਹੋਈ ॥ ਗੁਰ ਪਰਸਾਦੀ ਏਕੋ ਜਾਣਹਿ ਤਾਂ ਦੂਜਾ ਭਾਉ ਨ ਹੋਈ ॥ ਮਨਿ ਸਾਂਤਿ ਆਈ ਵਜੀ ਵਧਾਈ ਤਾ ਹੋਆ ਪਰਵਾਣੁ ॥ ਇਉ ਕਹੈ ਨਾਨਕੁ ਮਨ ਤੂੰ ਜੋਤਿ ਸਰੂਪੁ ਹੈ ਅਪਣਾ ਮੂਲੁ ਪਛਾਣੁ ॥੫॥: Mann toon joti saroop hai aapanaa mool pashaan. Mann har jee terai naal hai gurumutee rang maan. Mool pashaanahi taan sahu jaanahi maran jeevan kee sojhee hoee. Gur parasaadee eko jaanahi taan doojaa bhaaou na hoee. Mann saant aaee vajee vadhaaee taa hoaa paravaan. Iou kahai Nanak mann toon joti saroop hai apanaa mool pashaan ||5||: O my mind, you are the embodiment or the True Image of the Divine Light (i.e., God) – recognize your Origin (Roots, Reality, etc.). O my mind, the Divine is with you; through the Divine Teachings, enjoy His Love. Acknowledge your Source, and then you will know your Divine Beloved, and understand death and birth. By the Divine Grace, know the One; then, you will not love any other. Peace comes to the mind, and gladness resounds; then, you will be acclaimed. Thus says Nanak: O my mind, you are the embodiment or the True Image of the Divine Light (i.e., God) – recognize your Origin ||5|| (sggs 441). 

This is why the Gurbani repeatedly tells us that the mind can only be removed (replaced, subdued, annihilated, killed, conquered, etc.) with the mind itself!